سوالاتی که ماموران مرزی نباید بپرسند

چاپ شده در هفته نامه شهرما، تورنتو، پنجشنبه 17 دسامبر 2009 - مژگان رحمانی خضری

در خبرها می‌خواندم که یکی از شهروندان آمریکایی به نام خانم گودمن که مدیر و گرداننده برنامۀ خبری رادیویی و تلویزیونی Democracy Now است برای ایراد یک سخنرانی در ونکوور قصد ورود به کانادا از طریق مرز زمینی را داشته است. هنگام ورود، مامور مرزی سوالاتی را در رابطه با هدف از مسافرت و موضوعاتی که قرار است در سخنرانی عنوان شود را از وی می پرسد و خانم گودمن نیز در پاسخ می گوید که موضوع سخنرانی اصلاحاتی است که قرار است در سیستم بهداشت و درمان آمریکا صورت بگیرد و ممکن است در مورد جنگ‌ در آسیا نیز مطالبی را بگوید. مامور مرزی که ظاهرا می‌خواسته مطمئن شود که خانم گودمن در سخنرانی خود نظری انتقاد آمیز در رابطه با المپیک ونکوور را عنوان نخواهد کرد به سوالاتش در مورد موضوع سخنرانی ادامه داده و می‌پرسد که "خوب، دیگه چی می خواهی بگی؟" هنگامی که خانم مسافر سخن دیگری در پاسخ نداشته، از وی می‌پرسند که " در مورد المپیک ونکوور چی؟! آیا در سخنرانی خود به این موضوع هم اشاره‌ای خواهید داشت؟" که وی پاسخ می‌دهد خیر. بالاخره بعد از سوال و جوابهای فراوانی که بیش از یک ساعت به طول می‌انجامد و پس از بازرسی اتومبیل، کامپیوترهمراه و یادداشتهای خانم گودمن به ایشان اجازه می‌دهند که به خاک کانادا وارد شود و تاکید می‌کنند که باید حداکثر ظرف دو روز کشور را ترک کند.
واقعیت این است که ماموران مرزی یا افسران اداره خدمات مرزی کانادا (Canadian Border Services Agency) اختیارات گسترده‌ای دارند. وظیفه اصلی آنها این است که تشخیص دهند مسافر از این حق برخوردار است (یا این حق را می‌توان به وی داد) که وارد کانادا شود یا خیر. وظیفه کنترل کالاهای همراه مسافر نیز بر عهده آنهاست. مطابق قانون همه افراد باید به سوالاتی که توسط ماموران مرزی پرسیده می‌شود در کمال صداقت پاسخ دهند و تمامی مدارک درخواستی از جمله پاسپورت و در صورت لزوم ویزا را در اختیار ایشان قرار دهند. افسران خدمات مرزی این اختیار را دارند هر سوالی که احساس می‌کنند لازم است برای تشخیص اینکه مسافر مجاز به وارد شدن به کشور است، پرسیده شود را بپرسند از جمله سوالاتی در مورد هدف از مسافرت، خانواده و همراهان مسافر، سابقه جنایی و گذشته فرد، مقصد، محل استقرار، میزبان، افرادی که فرد در کانادا ملاقات می‌کند و حتی جزییات مربوط به برنامه ایشان در مدت سکونت در کانادا. ماموران مرزی در راستای وظایف‌شان می‌توانند وسایل شخصی همراه مسافر از جمله کیف دستی، چمدان‌ها، اتومبیل، یادادشتها و کتابها، کامپیوتر و تلفن همراه، و ... را نیز بازرسی نمایند.
به نظر می‌رسد تنها حدی که قانونگذار برای اختیارات این ماموران متصور شده است این است که باید سوالات و مدارک خواسته شده "relevant" و "reasonably required" باشند؛ یا اگر بخواهیم به فارسی بیان کنیم سوالات نباید نامربوط بوده و درخواست‌ها باید منطقی و مستدل باشد. اما واقعیت این است که هیچگاه توصیه نمی‌شود مسافران هیچیک از سوالات ماموران مرزی را بدون پاسخ بگذارند و اصولا کسی حاضر به پذیرش عواقب بی پاسخ گذاشتن پرسشهایی که احساس می‌کند نامربوط و غیرمنطقی هستند، نیست. مطابق قانونی که دادگاه عالی کانادا در سال 1993 به تصویب رساند، مسافری که توسط مامور مرزی مورد سوال و جواب قرا می‌گیرد حکم فرد بازداشت شده را ندارد و از خدمات وکیل یا مشاور نیز نمی‌تواند برخوردار باشد.
به هر حال، به نظر می‌رسد برخوردی که با خانم گودمن شد بازتاب رسانه‌ای خوبی نداشته است به گونه‌ای که انجمن خبرنگاران کانادایی آن را نپسندیده و مردود دانسته است. به نظر نویسنده این سطور نیز دلایل منتقدین این ماجرا منطقی به نظر می‌رسد زیرا نظر خانم گودمن در مورد بازیهای المپیک زمستانی ونکوور، اگر اصولا ایشان نظری در این مورد داشته باشند، تاثیری در حق ورود ایشان به کانادا ندارد و بنابراین می‌توان سوالهای مطرح شده در این مورد را مصداق پرسش "نامربوط" و " غیر منطقی" دانست اما واقعیت اینست که در چنین مواردی راهکاری عملی برای اینکه مسافر از حقوق خود دفاع کند و از دادن جواب سرباز زند وجود ندارد مگر اینکه از خیر وارد شدن به کانادا بگذرند!